ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ

ଗୌରହରି ଦାସ

ପରିଚୟ

ଗୌରହରି ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଦିତ 'ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ' ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ମଣିଷର ଅଦମ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସା ଏବଂ ବଞ୍ଚିବାର ଦୁର୍ବାର ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଥାଏ । ଏହି କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ନଜିବ୍‌ ନାମକ ଜଣେ କେରଳୀ ଯୁବକ, ଯିଏ ନିଜ ପରିବାରର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତର ସ୍ୱପ୍ନ ନେଇ ସାଉଦି ଆରବକୁ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ଯାଇଥାଏ । ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟର ବିଡ଼ମ୍ବନା ଏମିତି ଯେ, ସେ ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରେ ଫସିଯାଏ ଏବଂ ଜଣେ କ୍ରୀତଦାସ ଭଳି ମରୁଭୂମିର ନିଛାଟିଆ ପରିବେଶରେ ଛେଳି ଚରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଜଣେ ମଣିଷ କିପରି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜର ମାନବିକତା ହରାଇ ଗୋଟିଏ ପଶୁ ପରି ଜୀବନ ବିତାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ, ତାହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ଏହି ସାରାଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ନଜିବ୍‌ର ସେହି ଦୁଃଖଦ ତଥା ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଝଲକ ପାଇପାରିବା, ଯାହା ଯେକୌଣସି ପାଠକଙ୍କ ମନରେ ବହିଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିବ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି କାହାଣୀର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଗତିଶୀଳ । ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି କେରଳର ଶ୍ୟାମଳିମା ଭରା ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ, ଯେଉଁଠି ନଜିବ୍‌ ନିଜ ପରିବାର ସହ ରହୁଥିଲା ଏବଂ ନଈବାଲି ଖୋଳି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲା । ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସାଉଦି ଆରବର ଅସୀମ, ରୁକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତପ୍ତ ମରୁଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଖର ତାପ ଏବଂ ବାଲିଝଡ଼ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ । ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଇରାକ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗର ଏହା ଏକ କଳା ପୃଷ୍ଠା । ସେହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟ, ବିଶେଷକରି ମାଲୟାଲୀମାନେ ଭିସା ଯୋଗାଡ଼ କରି ମରୁଭୂମିକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଏଠାରେ ସାମାଜିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟଟି ହେଉଛି ଜଣେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକର ଅସହାୟତା, ଯେଉଁଠାରେ ଆରବୀ ମାଲିକମାନେ (ଅରବବ୍) ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ମାନବିକ ଅଧିକାର ନ ଦେଇ ଜନ୍ତୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ମରୁଭୂମିର ନିର୍ଜନତା ଏବଂ ଜଳର ଅଭାବ ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଯାହା ମଣିଷକୁ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଇଥାଏ ।

ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନେ

ନଜିବ୍‌ ମହମ୍ମଦ: କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ତଥା ମୁଖ୍ୟ ପାତ୍ର । ସେ ଜଣେ ସରଳ, ପରିବାରବତ୍ସଳ ଏବଂ ଆଲ୍ଲାଙ୍କ ଉପରେ ଅଗାଧ ବିଶ୍ୱାସ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି । ତିନି ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମରୁଭୂମିରେ ବନ୍ଦୀ ଭାବେ ରହିବା ପରେ ସେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଛେଳିରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।

ହକିମ୍‌: ନଜିବ୍‌ର ସହଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ଜଣେ ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କ ଯୁବକ । ସେ ମଧ୍ୟ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ପରି ଆଉ ଏକ ମରୁଭୂମିର ମସାରାରେ ନିର୍ଯାତିତ ହେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏବଂ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ବନ୍ଧୁତା ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସାହସ ଦେଇଥିଲା ।

ଇବ୍ରାହିମ୍‌ କାଦିର୍‌: ସୋମାଲିଆର ଜଣେ ରହସ୍ୟମୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ନଜିବ୍‌ ଏବଂ ହକିମ୍‌ଙ୍କ ପାଇଁ ଜଣେ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା ବା ଦେବଦୂତ ସଦୃଶ ଥିଲେ । ମରୁଭୂମିର ରାସ୍ତା ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ହିଁ ନଜିବ୍‌କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲା ।

ଅରବବ୍ (ଆରବୀ ମାଲିକ): ନଜିବ୍‌ର କ୍ରୂର ମୁନିବ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ମରୁଭୂମିର ମଝିରେ ପଶୁ ଭଳି ଖଟାଉଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ ।

ସାଇନୁ: ନଜିବ୍‌ର ସ୍ତ୍ରୀ, ଯାହାର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ଭଲପାଇବା ନଜିବ୍‌କୁ ସେହି କଠିନ ସମୟରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା ।

କୁଞ୍ଜିକ୍‌କା: ସାଉଦି ଆରବର ସହରରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ସହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ନୂଆ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

'ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ' ଉପନ୍ୟାସରେ ନଜିବ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହମିଦ୍ ସାଉଦି ଆରବର ବାଥା ପୁଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ ଆଗରେ ଗିରଫ ହେବା ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ମରୁଭୂମିର ଦୁର୍ବିଷହ ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଓ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ କାରାବରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେମାନେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ବିନା ପରିଚୟପତ୍ରରେ ବଜାର ଓ ମସ୍‌ଜିଦ୍ ଆଗରେ ବୁଲି ପୁଲିସର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଲିସ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରୁନଥିଲା । ହତାଶ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜେ ଥାନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଣେ ପୁଲିସ କର୍ମଚାରୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଥାନା ଅଧିକାରୀ ବା 'ସାହାବ'ଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ସେହି କୋଠରିର କାନ୍ଥରେ ଟଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଫଟୋଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନଜିବ୍ ତାଙ୍କର ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା ଇବ୍ରାହିମ୍‌ କାଦିର୍‌ଙ୍କ ଫଟୋ ଦେଖି ଚକିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ପୁଲିସ ସନ୍ଦେହରେ ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତ ଚଟକଣା ମାରେ, ମାତ୍ର ନଜିବ୍ ଭୟରେ ଇବ୍ରାହିମ୍‌ଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଥିବା କଥା ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହାତକଡ଼ି ପିନ୍ଧାଇ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଣଓସାରିଆ ହାଜତରେ ପୂରାଇ ଦିଆଯାଏ । ପୂର୍ବରୁ ମରୁଭୂମିରେ ଭୋଗିଥିବା ଅମାନୁଷିକ ନିର୍ଯାତନା ତୁଳନାରେ ଏହି କାରାବାସ ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ଏଠାରେ ସେ ନିଜ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହିବା ସହ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ନୂଆ ଆଶା ପାଇଥିଲେ । ନଜିବ୍ ଓ ହମିଦ୍ ସୁମେସି ଜେଲ୍‌ର ଜୀବନ ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହେବା ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ମରୁଭୂମିର ଅମାନୁଷିକ ନିର୍ଯାତନା ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କାରାବାସ ଏକ ଶରଣାର୍ଥୀ ଶିବିର ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ନିଜ ଭାଷାର ଲୋକଙ୍କ ଗହଣରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିପାରୁଥିଲେ । ଜେଲ୍‌ର ବ୍ଲକ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ଜଣ କଏଦୀ ରହୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଅଧିକାଂଶ ଥିଲେ ମାଲୟାଲୀ । ସେଠାରେ ଶୋଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଖଟ ବା ବିଛଣା ନ ଥିଲା, କେବଳ ଗରମ ଚଟାଣରେ ଜାକିଜୁକି ହୋଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା । ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟରେ ନଜିବ୍ ନିଜର ଅତୀତର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ମନେ ପକାଇ ଆଲ୍ଲାଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ବଞ୍ଚେଇ ଆଣିଛନ୍ତି । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ନିଛାଟିଆ ମରୁଭୂମିରେ ନିରବ ରହିବା ପରେ, ନଜିବ୍ ନିଜର ସଦ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ହମିଦ୍ ସହ ଲଗାତାର ଗପୁଥିଲେ-। କୁଞ୍ଜିକ୍‌କାଙ୍କ ହୋଟେଲ୍‌ରୁ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ କାହାଣୀ ଶୁଣିଥିବା ଅନ୍ୟ ମାଲୟାଲୀ ବନ୍ଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହାନୁଭୂତି ପାଇବା ସହ ଜେଲ୍‌ରେ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ କଏଦୀମାନଙ୍କର ଅସହାୟତା ଓ ଦୁଃଖଭରା କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ନିଜ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୁଲିବାକୁ ଏବଂ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନୂଆ ସାହସ ଦେଇଥିଲା-। ସୁମେସି ଜେଲ୍‌ର ନିତିଦିନିଆ ନିୟମ ଓ କଏଦୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଜୀବନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି-। ଜେଲ୍‌ରେ ଖାଦ୍ୟ ସମୟ ନମାଜ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାୟତଃ ମାଂସ ବିରିଆନି ମିଳୁଥିଲା । ମାତ୍ର ମରୁଭୂମିର ସେହି ଦୁର୍ବିଷହ ସ୍ମୃତି ଯୋଗୁଁ ନଜିବ୍‌ ମଟନ୍‌ ଖାଇବାକୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୋକିଲା ରହିଲେ ବି କେବଳ ପାଣିରେ ରୁଟି ବୁଡ଼େଇ ଖାଉଥିଲେ । ଜେଲ୍‌ ଜୀବନରେ 'ଚିହ୍ନଟ ପ୍ୟାରେଡ୍‌' ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଦିନ ଥିଲା । ସେଦିନ ଆରବୀ ମାଲିକମାନେ ପଳାତକ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଧରାପଡ଼ୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମାଲିକମାନେ ପୁଲିସ ଆଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ପିଟି ଘୋଷାରି ନେଉଥିଲେ । ନଜିବ୍‌ ଓ ହମିଦ୍‌ ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ଏହି ପ୍ୟାରେଡ୍‌ ସମୟରେ ଧରାପଡ଼ିବା ଭୟରେ ଥରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଖୋଜିବାକୁ ନ ଆସିବାରୁ ସ୍ୱସ୍ତିର ନିଃଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଦୂତାବାସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଆଗମନ କଏଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିର ସଙ୍କେତ ଆଣିଦେଉଥିଲା । ଯେଉଁମାନଙ୍କର 'ଏକ୍‌ଜିଟ୍‌ ପାସ୍‌' ଆସୁଥିଲା, ସେମାନେ ଖୁସିରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରୁଥିଲେ । ନଜିବ୍‌ ଜେଲ୍‌ର ଅନ୍ୟ କଏଦୀମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭରା କାହାଣୀ ଶୁଣି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍‌, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନୂଆ ସାହସ ଦେଉଥିଲା । ନଜିବ୍‌ଙ୍କର ବଢୁଥିବା ଉଦ୍‌ବେଗ ଏବଂ ଏକ ହୃଦୟବିଦାରକ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଜେଲ୍‌ରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଜିବ୍‌ ଓ ହମିଦ୍‌ଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କାଗଜପତ୍ର ଆସୁ ନ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ନିରାଶାରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଚିହ୍ନଟ ପ୍ୟାରେଡ୍‌ ଦିନ ହମିଦ୍‌ ନିଜର ପୁରୁଣା କ୍ରୂର ଆରବୀ ମାଲିକକୁ ଦେଖି ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼େ । ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ମାଲିକ ହମିଦ୍‌କୁ ଚିହ୍ନିପକାଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଲ୍‌ଟ୍‌ରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ପିଟି ଘୋଷାରି ନେଇଯାଏ । ଏହା ଥିଲା ନଜିବ୍‌ ଓ ହମିଦ୍‌ଙ୍କର ଶେଷ ଦେଖା, ଯାହା ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଗଭୀର ମାନସିକ ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା । ଭାଗ୍ୟର ବିଡ଼ମ୍ବନା ଏମିତି ଯେ, ଠିକ୍‌ ତା’ ପରଦିନ ଦୂତାବାସ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମୁକ୍ତି ତାଲିକାରେ ହମିଦ୍‌ଙ୍କ ନାମ ସର୍ବାଗ୍ରେ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ସେ ପୁଣି ଦାସତ୍ୱର ନର୍କକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ । ହମିଦ୍‌ଙ୍କ ବିନା ନଜିବ୍‌ ଜେଲ୍‌ରେ ନିଜକୁ ଅତି ନିଃସଙ୍ଗ ଓ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କଲେ । ଏକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ୟାରେଡ୍‌ ସମୟରେ ନଜିବ୍‌ ହଠାତ୍‌ ତାଙ୍କ ନିଜର ସେହି କ୍ରୂର ମାଲିକକୁ ଆସୁଥିବାର ଦେଖି ଭୟରେ ଜଡ଼ସଡ଼ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଲାଗେ ଯେପରି ସେ ପୁଣିଥରେ ଧରାପଡ଼ି ସେହି ପୁରୁଣା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଭିତରକୁ ଟାଣି ହୋଇଯିବେ । ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ଅତୀତ ଏବଂ କେରଳରୁ ସାଉଦି ଆରବ ଯାତ୍ରାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ନଜିବ୍ ଗାଁ ନଈରୁ ବାଲି ଖୋଳି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ, ମାତ୍ର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଏକ ଭଲ ଘର ତିଆରି କରିବା ସ୍ୱପ୍ନ ନେଇ ସେ ବିଦେଶ ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସାଇନୁ ସେତେବେଳେ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତ ଆଶାରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦେଶ ଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । ଭିସା ଏବଂ ଟିକେଟ୍ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ , ଟଙ୍କା ଯୋଗାଡ଼ କରିବାକୁ ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ନିଜ ଘର ବନ୍ଧା ପକାଇବା ସହ ସାଇନୁଙ୍କ ଗହଣା ବିକ୍ରି କରି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଋଣ କରି ଟଙ୍କା ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲେ । ସୁନାର ଘଣ୍ଟା, ଟିଭି ଓ ଫ୍ରିଜ୍‌ ଭଳି ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଜିନିଷର ସ୍ୱପ୍ନ ନେଇ ସେ ନିଜର ସଙ୍କଟମୟ ବର୍ତ୍ତମାନରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ । ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ସହ ହକିମ୍‌ ନାମକ ଜଣେ ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କ ଯୁବକ ମଧ୍ୟ ସେହି ଏଜେଣ୍ଟ୍ ଜରିଆରେ ଭିସା ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ବମ୍ବେରୁ ଏକାଠି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ବମ୍ବେରେ ଶଶି ନାମକ ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ରହିବା ପରେ, ଅପ୍ରେଲ ରେ ସେମାନେ ରିୟାଦ୍ ଅଭିମୁଖେ ବିମାନରେ ଯାତ୍ରା କଲେ । ନଜିବ୍ ନିଜର ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ରିୟାଦ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ବିସ୍ମିତ ଥିଲେ, ମାତ୍ର ସେ ଜାଣି ନ ଥିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଛି । ନଜିବ୍‌ ଏବଂ ହକିମ୍‌ଙ୍କର ରିୟାଦ ବିମାନ ବନ୍ଦରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରର ଉତ୍କଣ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି-। ବିମାନ ବନ୍ଦରର ବିଶାଳତା ଦେଖି ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ନ ଚିହ୍ନି ପାରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ନେବା ପାଇଁ କେହି ଆସି ନ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି କମ୍ପାନିର ନାମ କିମ୍ବା ମାଲିକଙ୍କ ଫୋନ୍‌ ନମ୍ବର ନ ଥିଲା । ଜଣେ ବିମାନ ବନ୍ଦର କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ସହାୟତା ମାଗିବା ପରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ 'ଅରବବ୍‌' (ମୁନିବ) ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ କହିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜଣେ କର୍କଶ ସ୍ୱରର ଆରବୀ ଲୋକ ଏକ ପୁରୁଣା ପିକ୍‌ଅପ୍ ଗାଡ଼ିରେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନଙ୍କ ପାସ୍‌ପୋର୍ଟ ଯାଞ୍ଚ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଆରବୀମାନଙ୍କ ପରି ସେହି ଲୋକ ଜଣକ ସୁଗନ୍ଧିତ ବା ପରିଷ୍କାର ନ ଥିଲେ, ବରଂ ତାଙ୍କ ପୋଷାକ ମଳିନ ଥିଲା ଏବଂ ଦେହରୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଥିଲା-। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ନଜିବ୍‌ ନିଜର ସବୁ ସ୍ୱପ୍ନ ପୂରଣ ହେବା ଆଶାରେ ସେହି ଅରବବ୍‌ଙ୍କୁ ଜଣେ 'ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୂତ' ପରି ମନେ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ । ନଜିବ୍‌ ଓ ହକିମ୍‌ଙ୍କର ବିମାନ ବନ୍ଦରରୁ ମରୁଭୂମି ଅଭିମୁଖେ ହୃଦୟବିଦାରକ ଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କର ଅରବବ୍‌ (ମାଲିକ) ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁରୁଣା ଓ ମଳିନ ପିକ୍‌ଅପ୍‌ ଭ୍ୟାନ୍‌ ଧରି ଆସିଥିଲେ-। ମାଲିକ ନଜିବ୍‌ର ବ୍ୟାଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଗାଡ଼ି ପଛକୁ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ସାଇନୁ ଦେଇଥିବା ଆଚାର ବୋତଲ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଭୟରେ ନଜିବ୍‌ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇଥିଲେ-। ସେମାନଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଭିତରେ ବସିବାକୁ ନ ଦେଇ ରାଗରେ ପଛ ଡାଲା ଉପରକୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ଘାସ ଓ ଅସନା ଅଖା ପଡ଼ିଥିଲା । ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭରେ ସେମାନେ ରିୟାଦ୍‌ର ଆଲୋକିତ ନଭଶ୍ଚୁମ୍ବୀ ଅଟ୍ଟାଳିକା ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ, ମାତ୍ର ଧୀରେ ଧୀରେ ସହର ପଛରେ ରହିଗଲା ଏବଂ ଗାଡ଼ି ଏକ ନିଛାଟିଆ ଅନ୍ଧକାରମୟ ବାଲି ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲା-। ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅନାହାର ଓ ପ୍ରବଳ ଶୋଷ ଯୋଗୁଁ ନଜିବ୍‌ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ମାତ୍ର ଭୟରେ ସେ ମାଲିକଙ୍କୁ ପାଣି ମୁନ୍ଦାଏ ମାଗିବାକୁ ସାହସ କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ । ଏହି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଶଙ୍କା ଜନ୍ମ ନେଲା ଯେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱଚ୍ଛଳ ଜୀବନ ହୁଏତ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବ ନାହିଁ । ପରିଶେଷରେ, କ୍ଳାନ୍ତଶ୍ରାନ୍ତ ନଜିବ୍‌ ଗାଡ଼ି ଡାଲାରେ ଥିବା ଘାସ ଗଦା ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶୋଇପଡ଼ିଲେ । ନଜିବ୍ ଏବଂ ହକିମ୍‌ଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ମରୁଭୂମିର ଭୟଙ୍କର ବାସ୍ତବତା ସହ ପ୍ରଥମ ସାମ୍ନା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଗାଡ଼ି ଅଟକିବା ପରେ ମୁନିବ ହକିମ୍‌କୁ ଗାଡ଼ିରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଏକ ଲୁହା ଫାଟକ ଘେରା 'ମସାରା' ବା ଖୁଆଡ଼ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ-। ନଜିବ୍ ତା’ ପଛେ ପଛେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାରୁ ମୁନିବ ରାଗରେ ବେଲ୍‌ଟ ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଗାଡ଼ିରେ ବସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ନଜିବ୍‌ ପ୍ରଥମ କରି ମରୁଭୂମିର ସେହି କଦର୍ଯ୍ୟ ଗୋବର ଓ ହାଡ଼ଗୁଣ୍ଡର ଗନ୍ଧ ବାରିପାରିଥିଲେ । ପରେ ନଜିବ୍‌କୁ ଆଉ ଏକ ନିଛାଟିଆ ସ୍ଥାନରେ ଓହ୍ଲାଇ ଦିଆଗଲା, ଯେଉଁଠି ଗୋଟେ ତମ୍ବୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଆରବୀ ମାଲିକ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଛେଳିଙ୍କୁ ଦେଖି ନଜିବ୍‌ ନିଜର ଆଗାମୀ କଠିନ ଜୀବନ ବାବଦରେ ଅନୁମାନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଦିଶୁଥିବା, ନରକଙ୍କାଳ ପରି ବୁଢ଼ାକୁ ଭେଟିଲେ, ଯାହାର ଜଟାଧାରୀ ବାଳ ଓ ଅପରିଷ୍କାର ରୂପ ଦେଖି ସେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ-। ଭୋକ ଓ ପ୍ରବଳ ଶୋଷରେ ଆତୁର ନଜିବ୍‌ ଶେଷରେ ଛେଳିଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୁଣ୍ଡରୁ ପାଣି ପିଇ ସେହି ବୁଢ଼ାର ଖଟିଆ ତଳେ ବାଲି ଉପରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତର ସ୍ୱପ୍ନ ଏବେ ଏକ କଦର୍ଯ୍ୟ ବାସ୍ତବତାରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଥିଲା । ନଜିବ୍‌ ମରୁଭୂମିର ସେହି ନିଛାଟିଆ ମସାରାରେ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ ବୁଢ଼ାକୁ ଭେଟିବା ଏବଂ ନିଜର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ସେହି ବୁଢ଼ାର ଜଟାଧାରୀ ବାଳ, ଲମ୍ବା ଦାଢ଼ି ଏବଂ ଦେହରୁ ବାହାରୁଥିବା କଦର୍ଯ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଦେଖି ନଜିବ୍‌ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ । ବୁଢ଼ାଟି ନଜିବ୍‌କୁ ଦେଖି ଏକ ବିଚିତ୍ର ହସ ହସିଥିଲା, ଯାହା ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ବିଳାପ ପରି ମନେ ହୋଇଥିଲା । ନଜିବ୍‌ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସମୟକ୍ରମେ ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୁଢ଼ା ପରି ଏକ ଅମାନୁଷିକ ରୂପଧାରୀ ମଣିଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବେ । ସେ ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଖସି ପଳାଇବା କଥା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳ ଭୋକ, ଶୋଷ ଏବଂ ମରୁଭୂମିର ଅଜଣା ରାସ୍ତା ଯୋଗୁଁ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହାୟ ମନେ କଲେ । ଶୋଷରେ ଆତୁର ନଜିବ୍‌ ଶେଷରେ ଛେଳିଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାଇପ୍‌ରୁ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ପିଇ ଟିକିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିଲେ । ନିଜର ପୂର୍ବର ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱପ୍ନ (ଏସି କାର୍, ନରମ ଗଦି) ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର କଠୋର ବାସ୍ତବତାକୁ ତୁଳନା କରି ସେ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ହସୁଥିଲେ । ପରିଶେଷରେ, ସେହି ବୁଢ଼ାର ଖଟିଆ ତଳେ ବାଲି ଉପରେ ଶୋଇ ସେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ରାତି ବିତାଇଥିଲେ । ସକାଳୁ ଶହ ଶହ ଛେଳିଙ୍କ ରଡ଼ିରେ ତାଙ୍କ ନିଦ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ସେହି ଦୁର୍ବିଷହ 'ଛେଳି ଜୀବନ'ର ପ୍ରକୃତ ଆରମ୍ଭ ଥିଲା । ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ମରୁଭୂମି ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ହୃଦୟବିଦାରକ ସମୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଭୋକ ଓ ଶୋଷ ପରେ ନଜିବ୍ ପ୍ରଥମ କରି ନିଜ ମୁନିବଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ 'ଖୁବୁସ୍' (ମୋଟା ରୁଟି) ଓ ପାଣି ପାଆନ୍ତି । ସେହି ସମୟରେ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଭୋକ ମଣିଷର ସବୁ ସଂସ୍କାର ବଦଳେଇ ଦିଏ; ସେଥିପାଇଁ ସେ ବିନା ଦାନ୍ତ ଘଷି ମଧ୍ୟ ସେହି ରୁଟିକୁ ପରମ ଆଗ୍ରହରେ ଖାଇଥିଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ନଜିବ୍ ସେଠାରେ ଥିବା ଜଣେ କଙ୍କାଳସାର ବୁଢ଼ାଙ୍କଠାରୁ ଛେଳି ଦୁହିଁବା ଓ ଚରାଇବାର କୌଶଳ ଶିଖନ୍ତି । ମରୁଭୂମିର ପ୍ରଖର ତାତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ସେହି ବୁଢ଼ାଙ୍କ ଖଟିଆ ତଳର ଅଳ୍ପ ଛାଇ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ପାଲଟିଥିଲା । ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟର ବିଡ଼ମ୍ବନା ଏମିତି ଯେ, ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ପରେ ସେହି ବୁଢ଼ା ଜଣକ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ ଯେ ବୁଢ଼ାକୁ ହୁଏତ ମୁନିବ ମାରି ବାଲିରେ ପୋତି ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହା ପରେ ନଜିବ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଃସଙ୍ଗ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ କାମ ଏକାକୀ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ଏହି ନିଃସଙ୍ଗତା ଭିତରେ ଏକ ମାଈ ଛେଳି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଣ୍ଡିରା ଛୁଆକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ । ନଜିବ୍ ତାକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ସ୍ନେହ କରନ୍ତି ଏବଂ ତା’ର ନାଁ 'ନବିଲ୍' ରଖନ୍ତି-। ନବିଲ୍ ସହ ଖେଳିବା ସମୟରେ ସେ ନିଜ ଘରର ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି, ମାତ୍ର ମୁନିବ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ନବିଲ୍‌କୁ ଖାସୁ କରିଦେବା ଘଟଣା ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଗଭୀର ମାନସିକ ଆଘାତ ଦିଏ । ତାଙ୍କୁ ଲାଗେ ଯେପରି ନବିଲ୍‌ ସହ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପୁରୁଷପଣିଆ ହରାଇ ବସିଛନ୍ତି । ମରୁଭୂମିର କଠୋର ଜୀବନରେ ନଜିବ୍ ଅନେକ ଥର ଶାରୀରିକ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି । ଥରେ ଏକ ବୋଦାର ଆକ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମୁନିବ ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତର ପାଖକୁ ନ ନେଇ କେବଳ ଚେରମୂଳିରେ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି । ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼େ-। ନିଜ ପରିବାରକୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେବା ପାଇଁ ସେ ସାଇନୁକୁ ଏକ ମିଛ ଚିଠି ଲେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ନିଜର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଲୁଚାଇ ଏକ ଆରାମଦାୟକ ଜୀବନର କାଳ୍ପନିକ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି । ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ମରୁଭୂମିରେ ବର୍ଷା ହୁଏ । ସେହି ସମୟରେ ନଜିବ୍ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର କ୍ରୂର ମୁନିବ ପାଣିକୁ ଭୀଷଣ ଭୟ କରନ୍ତି । ମୁନିବଙ୍କ ଅସହାୟତା ଦେଖି ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବାର ଚିନ୍ତା ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ମଣିଷ ହିସାବରେ ସେ ଏପରି ପାପ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେହି ବର୍ଷା ଜଳରେ ଗାଧୋଇ ସେ ବହୁ ଦିନ ପରେ ନିଜ ଦେହରୁ ମଇଳା ଓ ମନରୁ କିଛିଟା ବୋଝ ହାଲୁକା କରନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଲୁଚିକି ନିଜ ବନ୍ଧୁ ହକିମ୍‌କୁ ଭେଟନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ମରୁଭୂମିରୁ ଖସି ପଳାଇବାର ଏକ କ୍ଷୀଣ ଆଶା ଦେଖାଏ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ଜୀବନର ସେହି କଠୋର ସତ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯେଉଁଠି ସେ ପଶୁଙ୍କ ଗହଣରେ ରହି ନିଜେ ଜଣେ ପଶୁ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ମାନବିକତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରି ନ ଥିଲା । ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ମରୁଭୂମି ଜୀବନର କଠୋର ଅନୁଭୂତି, ନିଃସଙ୍ଗତା ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ମରୁଭୂମିର ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ଚିତ୍ରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ । ଶୀତଦିନେ ପ୍ରବଳ ଜାଡ଼ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷାକ ନ ଥିଲା । ସେ ଅସହ୍ୟ ଶୀତରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କୁ କୁଣ୍ଢେଇ ଧରି ଶୋଉଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ମେଣ୍ଢାଙ୍କ ଲୋମଶ ଶରୀର ତାଙ୍କୁ ଉଷୁମ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା-। ସେହିପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଖରା ତାତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ଖଟ ଉପରେ କମ୍ବଳ ପକେଇ ଅଳ୍ପ ଛାଇ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ମରୁଭୂମିରେ ସବୁଠୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ହେଉଛି ଛାଇ ଏବଂ ପାଣି । ନଜିବ୍ ନିଜର ଅସହ୍ୟ ନିଃସଙ୍ଗତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମସାରାର ଛେଳିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରିଥିଲେ । ଯେଉଁ ବୋଦା ତାଙ୍କ ହାତ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା ତା’ର ନାଁ ସେ 'ଆରବୁ ରବୁଥର' ରଖିଥିଲେ, ଯିଏ କି ତାଙ୍କ ଗାଁର ଜଣେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଲୋକ ଥିଲେ । ସେହିପରି ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ନାମରେ ଗୋଟିଏ ଛେଳିର ନାଁ 'ମେରିମାଇମୁନା' ରଖିଥିଲେ । ଏହି ଛେଳିମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଛାତିର ବୋଝ ହାଲୁକା ହେଉଥିଲା । ଥରେ ଏକ ବିଫଳ ପଳାୟନ ଚେଷ୍ଟା ସମୟରେ, ଗୋଟିଏ ବୋଦା ନିଜକୁ ଗୁଳି ଆଗରେ ସମର୍ପଣ କରି ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଥିଲା । ପରେ ସାପ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଛେଳି 'ନବିଲ୍'ର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା । ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ଥିବା ବୁଢ଼ା ଜଣକୁ ମାଲିକ ମାରି ବାଲିରେ ପୋତି ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି ହତାଶା ଭିତରେ, ପାଖ ମସାରାରେ ଥିବା ବନ୍ଧୁ ହକିମ୍‌ଙ୍କ ପାଖକୁ ଇବ୍ରାହିମ୍ କାଦିର ନାମକ ଜଣେ ସୋମାଲିଆର ବ୍ୟକ୍ତି ଆସିବା ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଆଶା ଆଣିଥିଲା । ଇବ୍ରାହିମ୍ ମରୁଭୂମିର ରାସ୍ତା ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ତିନିଜଣ ମିଶି ଖସି ପଳାଇବାର ଯୋଜନା କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ ଦିନର ପ୍ରତୀକ୍ଷା ପରେ, ମାଲିକମାନେ ଏକ ପରିବାର ବାହାଘର ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ମସାରା ଛାଡିଥିଲେ-। ଏହି ସୁଯୋଗର ସଦ୍‌ଉପଯୋଗ କରି ନଜିବ୍‌, ହକିମ୍‌ ଏବଂ ଇବ୍ରାହିମ୍‌ ରାତିର ଅନ୍ଧାରରେ ମରୁଭୂମି ଭିତରକୁ ଧାଇଁଲେ । ମସାରାରୁ ବିଦାୟ ନେବା ବେଳେ ନଜିବ୍ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଛେଳିମାନଙ୍କଠାରୁ ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ମେଲାଣି ମାଗିଥିଲେ । ଏହି ଯାତ୍ରା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ବିପଜ୍ଜନକ, କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତିର ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ସାହସ ଦେଉଥିଲା-। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମଣିଷ ଯେତେ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ । ସୁମେସି ଜେଲ୍‌ର ନିର୍ମମ ବାସ୍ତବତା ଏବଂ କଏଦୀମାନଙ୍କର ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାର ଏକ ହୃଦୟବିଦାରକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି-। ଏହି ସମୟରେ ନଜିବ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହମିଦ୍ ଭୟ ଓ ଆଶାର ଏକ ଦୋଳାଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିଲେ। ଜେଲ୍‌ରେ ଥିବା କଏଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା ପୁରୁଣା ଆରବୀ ମାଲିକ ବା 'ଅରବବ୍'ମାନଙ୍କର ପରିଦର୍ଶନ । ଏହି ମାଲିକମାନଙ୍କର କୌଣସି ଦୟା ବା ବିବେକ ନ ଥାଏ । ଯଦି ଜଣେ ମାଲିକ ତା’ର ପଳାତକ ଶ୍ରମିକକୁ ଚିହ୍ନିପକାଏ, ତେବେ ସେ ପୁଲିସ ଆଗରେ ହିଁ ତାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ପିଟିବା ସହ ତା’ ବିରୋଧରେ ଚୋରି ବା ଧର୍ଷଣ ଉଦ୍ୟମ ଭଳି ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ଲଦି ଦିଏ । ଆରବୀମାନେ ନିଜ ଦେଶର ଆଇନକୁ ଏପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଯେ ଜଣେ ସାମାନ୍ୟ କଏଦୀ ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧୀ ପାଲଟିଯାଏ ଏବଂ ପୁଣି ସେହି ଦାସତ୍ୱର ନର୍କକୁ ଫେରିଯାଏ । ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ହେଉଥିବା 'ଚିହ୍ନଟ ପ୍ୟାରେଡ୍‌' ଦିନ ଜେଲ୍ ବ୍ଲକ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଧରାପଡ଼ି ଘୋଷରା ହୋଇ ଯାଉଥିବା ସାଥୀମାନଙ୍କର ବିକଳ ରଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଛାତି ଥରେଇ ଦିଏ । ନଜିବ୍ ଏବଂ ହମିଦ୍ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତି ପ୍ୟାରେଡ୍ ସମୟରେ ଭୟରେ ଥରୁଥିଲେ । ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଚେହେରା ସହ ସାମାନ୍ୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ଆରବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ବି ସେମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ହିଁ ସ୍ୱସ୍ତିର ନିଃଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ । ମାତ୍ର ମାସ ମାସ ଧରି କେହି ଖୋଜିବାକୁ ନ ଆସିବା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମନରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୟ ଦୂର ହେଲା । ମରୁଭୂମିର ସାମାନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଦି ଜଣେ ଶ୍ରମିକ ମାସେ ଭିତରେ ଧରା ନ ପଡ଼େ, ତେବେ ମାଲିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ତାକୁ ଖୋଜିବା ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି । ଜେଲ୍‌ରେ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ମାସ କଟେଇବା ପରେ ନଜିବ୍ ଓ ହମିଦ୍ ଏତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଧାଡ଼ିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଥଟ୍ଟାପରିହାସ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ସେମାନେ ଧରାପଡ଼ିବାର ସମୟ ସୀମା ପାର କରିସାରିଛନ୍ତି । ଜେଲ୍ ବ୍ଲକ୍‌ଟି ଏକ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ୍ ପ୍ଲାଟ୍‌ଫର୍ମ ପରି ଥିଲା, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଲୋକ ସ୍ଥାୟୀ ନ ଥିଲେ; ସବୁଦିନ କିଛି ନୂଆ ଯାତ୍ରୀ ଆସୁଥିଲେ ଏବଂ କିଛି ପୁରୁଣା ସାଥୀ ବିଦାୟ ନେଉଥିଲେ । ଆରବୀ ମାଲିକଙ୍କ ପରିଦର୍ଶନର ପରଦିନଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦର ଦିନ ଥିଲା, କାରଣ ସେଦିନ ଦୂତାବାସ ଅଫିସର୍‌ମାନେ 'ଏକ୍‌ଜିଟ୍‌ ପାସ୍‌' ଧରି ମୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ଆଣୁଥିଲେ-। ଯାହାର ନାମ ସେହି ତାଲିକାରେ ଥାଏ, ସେ ମିସ୍ ୟୁନିଭର୍ସ ହେବା ପରି ଗଦ୍‌ଗଦ୍ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଅଭାଗାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ଖୁସିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ନାହିଁ । ଦୂତାବାସ ଅଫିସର୍‌ମାନେ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ଭିତରେ କାଗଜପତ୍ର କାମ ସାରି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା କଏଦୀମାନେ ପୁଲିସର ବେଲ୍‌ଟ ମାଡ଼ ଭୟରେ ଦଉଡ଼ି ଦଉଡ଼ି ଫାଟକ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । ନଜିବ୍ ଏହିପରି ଭାବେ ଅଶ୍ରୁ ଓ ଆଶାର ଏକ ବିଚିତ୍ର ସଂସାରରେ ନିଜ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦିନ ଗଣୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦିନକ ପାଇଁ ଆଶା ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଛଅ ଦିନ କେବଳ ନିରାଶା ହିଁ ସାର ହେଉଥିଲା । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକର ଅସହାୟତାକୁ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି । 'ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ' ଉପନ୍ୟାସର ଏକଚାଳିଶରୁ ତେୟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ନଜିବ୍‌ଙ୍କର ମରୁଭୂମିରୁ ମୁକ୍ତି, ସହରରେ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିବାର ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ମରୁଭୂମିରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇବା ପରେ ନଜିବ୍‌ ସହରର ଜନଗହଳିପୂର୍ଣ୍ଣ ବଜାରରେ ପହଞ୍ଚି ନିଜକୁ ଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାଣୀ ପରି ଅନୁଭବ କଲେ । ତିନି ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପଶୁଙ୍କ ଗହଣରେ ରହିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଚେହେରା ଓ ଦେହର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଯେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଘୃଣାରେ ଦୂରେଇ ଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ କିଣିବାକୁ ଅର୍ଥ ନ ଥିଲା ଏବଂ ଭୋକରେ ଆତୁର ହୋଇ ସେ କିଛି ଦୋକାନୀଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ମାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୁଲାକୁକୁର ପରି ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ । ଶେଷରେ ହତାଶ ହୋଇ ସେ 'ମାଲାବାର ରେସ୍ତୋରାଁ'ର ସାଇନ୍‌ବୋର୍ଡ ଦେଖି ନିଜ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ସହାୟତା ଆଶାରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ପାହାଚ ଉପରେ ହିଁ ମୂର୍ଚ୍ଛା ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ । ନଜିବ୍‌ ଯେତେବେଳେ ଆଖି ଖୋଲିଲେ, ସେ ନିଜକୁ କୁଞ୍ଜିକ୍‌କାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ପାଇଲେ । କୁଞ୍ଜିକ୍‌କାଙ୍କ ରେସ୍ତୋରାଁ ସାଉଦି ଆରବରେ ରହୁଥିବା ଅସହାୟ ମାଲୟାଲୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଥିଲା । ସେଠାରେ ନଜିବ୍‌ ଆଇନାରେ ନିଜକୁ ଦେଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ମିତ ହୋଇଗଲେ, କାରଣ ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନ ଥିଲେ । ସେ ହିସାବ କରି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ମରୁଭୂମିରେ ବର୍ଷ ମାସ ଦିନ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛନ୍ତି । କୁଞ୍ଜିକ୍‌କାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେ ଘରକୁ ଫୋନ୍‌ କରି ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସାଇନୁ ସହ କଥା ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଝୁରି ଝୁରି ଆଖି ବୁଜି ସାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନବିଲ୍‌ ଏବେ ସ୍କୁଲ୍ ଯିବା ବୟସର ହୋଇଗଲାଣି-। ଏହି ଖବର ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଗଭୀର ମାନସିକ ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା । ପରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହମିଦ୍‌ଙ୍କ ସହ ଭେଟ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜକୁ ପୁଲିସ ପାଖରେ ସମର୍ପଣ କରି ଦେଶକୁ ଫେରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ । ଜେଲ୍‌ରେ ଥିବା ସମୟରେ ଏକ 'ଚିହ୍ନଟ ପ୍ୟାରେଡ୍‌' ଦିନ ନଜିବ୍‌ ତାଙ୍କର ସେହି କ୍ରୂର ଆରବୀ ମାଲିକକୁ ଦେଖି ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଥରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ମାତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ମାଲିକ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନି ନ ଥିବା ପରି ଅତିକ୍ରମ କରି ଚାଲିଗଲେ । ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ନଜିବ୍ ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ମାଲିକଙ୍କ ଭିସାରେ ଆସି ନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏୟାରପୋର୍ଟରୁ ଅପହରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ବର୍ଷର ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଆଇନ ଥିଲା । ଶେଷରେ ଦୂତାବାସ ଅଫିସରଙ୍କ ତାଲିକାରେ ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ନାମ ଆସିଲା ଏବଂ ସେ ଜଣ କଏଦୀଙ୍କ ସହ ଭାରତ ଫେରିବାର କାଗଜପତ୍ର ପାଇଲେ । ବିମାନରେ ବସିବା ବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ସେ ନିଜେ ସେହି ଛେଳିମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯିଏ ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ଗୋଠରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଛି ।

ଉପସଂହାର

'ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ' କେବଳ ଜଣେ ମଣିଷର ଦୁଃଖର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବ ସମାଜରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ କଠୋର ବାସ୍ତବତାକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଥାଏ । ନଜିବ୍‌ଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ମଣିଷକୁ ଯେତେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆଲ୍ଲାଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ଥାଏ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ମଧ୍ୟ ଫେରିବା ସମ୍ଭବ । ମରୁଭୂମିର ସେହି ଅସରନ୍ତି ବାଲି କିପରି ହକିମ୍‌ ଭଳି ଜଣେ ଯୁବକକୁ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଲୀନ କରିଦିଏ ଏବଂ ନଜିବ୍‌ଙ୍କୁ ଜଣେ ପଶୁରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ, ତାହା ପାଠକଙ୍କ ମନକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଥାଏ । ଶେଷରେ ନଜିବ୍‌ଙ୍କର ସେହି ରହସ୍ୟମୟ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ସାଇନୁ ପାଖକୁ ଫେରିବା ଏକ ଆଶାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଠକଙ୍କୁ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷ ବାବଦରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ । ଏଥିରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଘଟଣା ଏତେ ଜୀବନ୍ତ ଯେ ଆପଣ ନିଜକୁ ସେହି ମରୁଭୂମିର ବାଲିରେ ଅନୁଭବ କରିବେ । ଏଣୁ, ମଣିଷ ଜୀବନର ଏହି ଅତୁଳନୀୟ ସଂଘର୍ଷ ଗାଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ 'ଛେଳି ଚରେଇବାର ଦିନ' ପୁସ୍ତକଟିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ।